Teknoloji dünyası yapay zekayı, kuantum bilgisayarları ve Windows 11’in en son güncellemelerini tartışırken, dünyanın dört bir yanındaki kritik altyapılarda adeta bir vakit seyahati yaşanıyor.

Geçtiğimiz günlerde Portekiz’deki tren istasyonlarında görüntülenen bir bilet makinesinde, Microsoft’un tam 26 yıl önce piyasaya sürdüğü Windows 2000 Professional işletim sisteminin çalıştığı ortaya çıktı.

Bozulmadıysa Dokunma

Demiryolu ağları üzere yüksek güvenlik standartlarına sahip sistemlerde, kullanılan her bir yazılım ve donanım bileşeni yıllarca süren testlerden ve sertifikasyon süreçlerinden geçer. Bir trenin denetim paneli yahut bir istasyonun bilet otomatı için kullanılan sistem bir defa “güvenli” olarak tescillendiğinde, onu güncellemek demek, milyonlarca dolarlık yeni bir sertifikasyon sürecini en baştan başlatmak manasına geliyor.

Windows 2000, çağdaş sistemlerin tersine epey düşük donanım ihtiyaçlarına sahiptir. Örneğin, bugün bir Windows 11 çalıştırmak için GB’larca RAM gerekirken, Windows 2000 yalnızca 64 MB RAM ile tıkır tıkır çalışabilmektedir. Bu durum, 30 yıl ömrü olan tren vagonları ve istasyon donanımları için Windows 2000’i adeta “bozulmadıysa dokunma” üzere bir seçenek haline getiriyor.

Almanya’da Kullanıyor

Windows 2000 bu şaşırtan direnci yalnızca Portekiz ile sonlu değil. Avrupa’nın demiryolu devi olan Almanya’nın ulusal demiryolu operatörü Deutsche Bahn (DB), geçtiğimiz periyotlarda yayınladığı bir iş ilanıyla teknoloji dünyasını hayretler içinde bırakmıştı. Şirket, yüksek süratli trenlerinde (ICE) kullanılan ekran sistemlerini yönetmek için Windows 3.11 ve MS-DOS konusunda uzmanlaşmış bir sistem yöneticisi arıyordu.

Bu durumun temel sebebi, trenlerin ve istasyon tabelalarının ömrünün bilgisayar yazılımlarından çok daha uzun olmasıdır. Bir lokomotif 30-40 yıl boyunca hizmet verecek biçimde tasarlanırken, yazılım dünyası her 5 yılda bir kabuk değiştiriyor. Demiryolu şirketleri için bu aygıtları internetten izole bir halde (air-gapped) çalıştırmak, siber güvenlik risklerini minimize ederken, operasyonel devamlılığı da garanti altına alıyor.

2030 Yılında Son Bulabilir

Buna karşın, bu eski sistemlerin sonsuza kadar kullanılması mümkün değil. Donanım modüllerinin bulunabilirliğinin azalması ve bu sistemlerden anlayan uzmanların emekli olması, demiryolu şirketlerini şiddetli bir kararın eşiğine getiriyor.

Modernizasyon çalışmaları kapsamında sistemlerin QNX tabanlı daha çağdaş ve inançlı altyapılara taşınması planlansa da, tam geçişin 2030’lu yılları bulacağı kestirim ediliyor. O vakte kadar, biletinizi alırken yahut tren saatlerini denetim ederken, art planda o tanıdık Windows 2000 arayüzünün sessizce çalışmaya devam ettiğini bilmek, teknoloji meraklıları için beğenilen bir nostalji kaynağı olmaya devam edecek.