Küresel güneş gücü bölümü, yenilenebilir güce geçiş sürecinde göz gerisi edilen önemli bir problemle yüzleşiyor. Uzmanlar, 2000’li ve 2010’lu yıllardaki büyük güç atılımı sırasında kurulan güneş panellerinin kullanım ömürlerinin sonuna gelmeye başladığını belirtiyor. Lakin asıl tehlike, bu panellerin tamiratını yahut geri dönüşümünü neredeyse imkansız kılan mevcut tasarım anlayışında yatıyor. Pak güç sağlamak gayesiyle kurulan sistemler, paradoksal bir biçimde geleceğin en büyük atık krizlerinden birine dönüşme riski taşıyor.
Yeşil Gücün Karanlık Yüzü: 2050’ye Kadar Atıklar 1000 Kat Artabilir
Lancaster Üniversitesi Döngüsel İktisat ve Dijitalleşme Kıdemli Araştırma Vazifelisi Rabia Charef tarafından bu hafta yayınlanan yeni bir tahlile nazaran, sanayi yeni tasarım uygulamalarını benimsemezse dünya 2050 yılına kadar 250 milyon tona varan güneş paneli atığıyla karşı karşıya kalabilir. Pak güce geçişe güç veren bu paneller, onlarca yıl süren güçlü hava şartlarına dayanacak formda inşa edilmiş olsa da ne yazık ki onarılmak, yenilenmek yahut kesimlerine ayrılmak üzere tasarlanmadı.
Geleneksel güneş panellerinin yapısal tasarımı, bu atık sıkıntısının merkezinde yer alıyor. Üreticiler, panellerin dış etkenlere karşı onlarca yıl dayanabilmesi için cam, fotovoltaik hücreler ve plastiği güçlü yapıştırıcılarla bir ortaya getiriyor. Charef’in “tek ve ayrılamaz bir bütün” olarak tanımladığı bu yapı, dayanıklılığı sağlasa da paneller arızalandığında tamiri yahut atıldığında gereç geri kazanımını tesirli bir formda engelliyor. Almanya, Avustralya, Japonya ve ABD üzere pazarlar şimdiden artan atık panellerle çaba etmeye başladı.
Mevcut geri dönüşüm yolları çoklukla kaba parçalama süreçlerine dayanıyor ve bu süreçte ekonomik açıdan en kıymetli materyaller kayboluyor. Örneğin, bir panelin kütlesinin çok küçük bir kısmını oluştursa da materyal kıymetinin %40’ından fazlasını temsil eden gümüş, standart geri dönüşüm sırasında toz haline gelerek cam ve plastik kalıntılarıyla karışıyor. Uluslararası Yenilenebilir Enerji Ajansı, yanlışsız sistemlerle bu materyallerin 2050 yılına kadar 15 milyar dolarlık bedel yaratabileceğini öngörüyor.
Çözüm olarak, yüksek sıcaklıklarda çözülebilen akıllı yapıştırıcılar ve modüler dizaynlar öneriliyor. Ayrıyeten Avrupa Birliği’nin 2027’den itibaren kademeli olarak uygulamaya koyacağı Dijital Eser Pasaportu, gereçler ve söküm prosedürleri hakkında bilgi sağlayarak bu süreci destekleyebilir. Mart 2025 tarihli Cambridge Sürdürülebilirlik Liderliği Enstitüsü raporu, güneş paneli atıklarının 2050 yılına kadar 1.000 kat artacağı ihtarında bulunurken, fizikî tasarım değişmediği sürece dijitalleşmenin tek başına kâfi olmayacağını vurguluyor.
Yenilenebilir güç kaynaklarına geçiş hızlanırken, bu teknolojilerin geride bıraktığı fizikî atıkların idaresi de en az güç üretimi kadar kritik bir hal alıyor. Sürdürülebilir bir gelecek için yalnızca güç üretimine değil, üretim gereçlerinin döngüsüne de odaklanılması gerekiyor. Siz bu bahis hakkında ne düşünüyorsunuz, meskeninizde yahut iş yerinizde güneş gücü sistemleri kullanıyor musunuz?
