Uzun bir uçuşta yan art koltuktaki bebek ağlıyorsa yahut tren raylarının ritmi müziği bastırıyorsa, imdadımıza faal gürültü engelleme yetişiyor. Birçok yeni kuşak kulaklık artık bu “sihirli” sessizliği sağlayabiliyor. Çağdaş vakitlerde kullanmaya başladığımız bu teknolojinin kökleri şaşırtan formda eskiye dayanıyor.

1933’te Alman araştırmacı Paul Lueg, havadaki ses titreşimlerini aykırı fazda öbür ses dalgalarıyla bastırmak için bir patent başvurusu yaptı . Patent 1936’da onaylanmıştı lakin o periyodun elektronik imkanları ses dalgalarını tahlil edip tekrar üretmek için gereğince süratli değildi; fikir raflarda kaldı. 1950 ’lere gelindiğinde, havacılık alanındaki mühendis Lawrence Fogel, helikopter pilotlarının kokpit gürültüsünü azaltmak için etkin gürültü engelleme üzerine bir dizi patent hazırladı ve böylelikle birinci ANC (active noise cancellation) kulaklık sistemlerini geliştirdi . Bu sistemler fazın karşıtını üreterek motor uğultusunu azaltıyor ve pilotların telsizle daha net konuşmasını sağlıyordu. 1978’de ise Dr. Amar Bose bir uçak seyahati sırasında jet motorlarının uğultusundan kurtulmanın yollarını düşünmeye başladı; uçaktan iner inmez araştırma grubunu topladı ve gürültü engelleme teknolojisini tüketici kulaklıklarına taşıyan serüven başladı .

ANC sırf tarihi bir merak değil, tıpkı vakitte kolay bir fizik prensibine dayanır. Gürültü, havada basınç dalgaları olarak hareket eder. Bir kulaklığın mikrofonu ortamdaki gürültüyü toplar, dahili devre bu dalgaların genliğini ve fazını tahlil eder ve zıt fazda (antifaz) yeni bir ses dalgası üretir. Zıt fazlı dalga, orjinal dalganın zirveleri ve çukurlarıyla çakışınca yok edici teşebbüs oluşur ve sesler birbirini söndürür . Çağdaş sistemler analog devreler yahut sayısal sinyal sürece ile bu aykırı dalgayı daima üretir, böylelikle düşük frekanslı uğultular neredeyse büsbütün yok olur.

Gürültü engellemenin popülerleşmesinde askeri projeler değerli rol oynadı. 1978’de ABD hükümeti, jet pilotları ve NASA astronotlarının yüksek motor gürültüsüne karşın yerle bağlantısı sürdürebilmesi için bir ses şirketinden teknoloji geliştirmesini istedi. Bu çalışmalar sonucunda ANC 1986’da askeri kulaklıklarda kullanılmaya başladı ve daha sonra tüketici eserlerine yayıldı. Yıllar içinde teknoloji olgunlaştı; artık kulaklıklarımız ortam sesini daima dinliyor, aksi dalgaları üretiyor ve gürültüyü azaltıyor .

Düşük frekanslarda muvaffakiyet yüksek olsa da, yüksek frekanslı ve sistemsiz seslerde ANC’nin performansı sonlu kalıyor zira sistem dış sesleri tahlil edip tam vaktinde karşıt dalga üretmekte zorlanıyorlar. Gelecekte uyarlanabilir algoritmalar ve makine tahsili ile gürültü engellemenin yüksek frekanslarda daha da başarılı olması bekleniyor. Bilim ve mühendisliğin bir ortaya gelişi sayesinde, artık “gürültüsüz” bir dünya kulağımızın ucunda.

Yazar: Ali Altiparmak