Türkiye’de dijital dünyanın kurallarını tekrar şekillendirecek değerli bir adım atılıyor. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı tarafından hazırlanan yeni yasa taslağı, bilhassa çocukların ve gençlerin internet kullanımına yönelik esaslı değişiklikler içeriyor. Gündemin merkezinde ise 15 yaş altı toplumsal medya yasağı bulunuyor. Bu düzenleme, milyonlarca aileyi ve teknoloji şirketini direkt etkileyecek potansiyele sahip. 5651 sayılı İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar Yoluyla İşlenen Cürümlerle Gayret Edilmesi Hakkında Kanun’da yapılması planlanan bu değişiklikler, çocukları dijital dünyanın mümkün risklerinden muhafazayı amaçlıyor.
15 Yaş Altı Toplumsal Medya Yasağı Taslağının Detayları
Hazırlanan yasa taslağının en dikkat cazibeli hususu, 15 yaşını doldurmamış çocukların toplumsal medya platformlarını kullanmasının engellenmesini hedefliyor. Şayet taslak mevcut haliyle yasalaşırsa, Türkiye’de 15 yaşından küçükler Instagram, TikTok, X (Twitter) üzere tanınan toplumsal ağlara erişim sağlayamayacak. Bu, dijital çağda büyüyen çocuklar için değerli bir dönüm noktası manasına geliyor. Düzenleme, yalnızca bir yasak getirmekle kalmıyor, birebir vakitte toplumsal ağ sağlayıcılarına da önemli sorumluluklar yüklüyor. Şirketlerin, kullanıcıların yaşını doğrulamak için tesirli sistemler geliştirmesi gerekecek. Ayrıyeten, 15 yaşını doldurmuş çocuklar için platformların daha inançlı ve ayrıştırılmış bir hizmet sunması da mecburî hale getirilecek.
Bununla birlikte, taslakta ebeveynlerin dijital kontrol rolünü güçlendiren unsurlar de yer alıyor. Toplumsal ağ sağlayıcılarına, “ebeveyn denetim araçları” oluşturma yükümlülüğü getiriliyor. Bu araçlar sayesinde ebeveynler, çocuklarının toplumsal medya kullanım müddetlerini yönetebilecek, içerik filtreleri uygulayabilecek ve genel olarak dijital aktivitelerini daha yakından takip edebilecekler. Bu adım, ebeveynlerin çocuklarını dijital ortamda daha aktif bir halde müdafaalarına imkan tanımayı amaçlıyor.
Dijital Oyunlar da Düzenleme Kapsamında
Yeni düzenleme yalnızca toplumsal medya ile sonlu kalmıyor; dijital oyun dünyasını da yakından ilgilendiriyor. Taslak, internet üzerinden oynanan yahut dağıtılan oyunların denetim altına alınmasına yönelik değerli kararlar içeriyor. Kanuna “Ek Unsur 5” olarak eklenmesi planlanan yeni unsura nazaran, oyun üreticileri ve sağlayıcıları, geliştirdikleri oyunları yaş kriterlerine nazaran derecelendirmekle yükümlü olacak.
Bu, Avrupa’daki PEGI üzere sistemlere emsal bir ulusal derecelendirme sisteminin temelini atabilir. Oyun dağıtıcıları ise, bu derecelendirmeye uymayan yahut yordamına uygun olarak derecelendirilmemiş içerikleri platformlarından kaldırmak zorunda olacaklar. Bu husus, çocukların yaşlarına uygun olmayan şiddet yahut ziyanlı içerik barındıran oyunlara erişimini kısıtlamayı hedefliyor.
Ayrıca, düzenleme yurt dışı kaynaklı oyun platformlarını da kapsama alıyor. Türkiye’de günlük erişimi yüksek olan yabancı oyun dağıtıcılarının, yasal yükümlülüklerini yerine getirebilmeleri için Türkiye’de bir temsilci bulundurması zarurî kılınacak. Bu, muhtemel bir problemde muhatap bulunmasını ve yasal süreçlerin daha süratli işlemesini sağlayacak bir adım olarak görülüyor.
Yeni Düzenlemenin Mümkün Tesirleri ve Tartışmalar
Bu yasa taslağının temel maksadı, çocukları siber zorbalık, ziyanlı içerikler, bilgi ihlalleri ve dijital bağımlılık üzere risklere karşı korumak olarak öne çıkıyor. Uzmanlar, denetimsiz toplumsal medya kullanımının çocukların ruh sıhhati üzerinde olumsuz tesirler yaratabildiğini ve akademik muvaffakiyetlerini düşürebildiğini sıkça lisana getiriyor. Bu açıdan bakıldığında, düzenleme çocukların daha sağlıklı bir dijital ortamda büyümesine katkı sağlayabilir. Ebeveyn denetim araçlarının mecburî hale gelmesi de ailelerin bu süreçteki rolünü etkin olarak destekleyecektir.
Öte yandan, düzenlemenin uygulanabilirliği ve muhtemel sonuçları hakkında birtakım tartışmalar da mevcut. Bilhassa yaş doğrulama sistemlerinin ne kadar tesirli olacağı bir soru işareti. Çocukların yaşlarını büyük göstererek yahut farklı kimlik bilgileri kullanarak bu yasağı aşmaya çalışabileceği öngörülüyor. Ayrıyeten, VPN üzere teknolojilerin kullanımıyla coğrafik kısıtlamaların aşılabileceği de bilinen bir gerçek. Bu durum, yasanın pratikteki muvaffakiyetini gölgeleyebilecek en değerli teknik zorluklar olarak karşımıza çıkıyor. Düzenlemenin çocukların bilgiye erişim özgürlüğünü kısıtlayıp kısıtlamayacağı da bir öteki tartışma konusu.
BTK’nın Yetkileri Artırılıyor
Taslak, Bilgi Teknolojileri ve İrtibat Kurumu’nun (BTK) kontrol yetkilerini de kıymetli ölçüde artırıyor. Yeni düzenlemeye nazaran BTK, hem toplumsal ağ sağlayıcılarından hem de oyun şirketlerinden kurumsal yapıları, algoritmaları ve data sürece mekanizmaları dahil olmak üzere her türlü bilgiyi talep etme hakkına sahip olacak. Şirketlerin bu taleplere 5 gün üzere kısa bir müddet içinde karşılık vermesi gerekecek. Bu husus, platformların şeffaflığını artırmayı ve Türkiye’deki faaliyetlerini daha sıkı bir kontrol altına almayı amaçlıyor.
Dünyada Benzeri Uygulamalar ve Türkiye’nin Konumu
Çocukların dijital güvenliği, dünya genelinde hükümetlerin öncelikli gündem unsurlarından biri haline gelmiş durumda. Avrupa Birliği’nde Genel Bilgi Müdafaa Tüzüğü (GDPR), üye ülkelerin 13 ila 16 yaş ortasında bir “dijital istek yaşı” belirlemesini gerektiriyor. ABD’de ise Florida ve Utah üzere eyaletler, çocukların toplumsal medya kullanımına ebeveyn müsaadesi yahut yaş kısıtlaması getiren kanunları hayata geçirdi. Türkiye’nin hazırladığı bu taslak, global ölçekte artan bu regülasyon eğiliminin bir kesimi olarak kıymetlendirilebilir. Düzenlemenin yasalaşması halinde Türkiye, çocukların dijital güvenliği konusunda en katı kurallara sahip ülkelerden biri haline gelecektir.
Sonuç olarak, Türkiye’de dijital çağın getirdiği zorluklara karşı çocukları korumak ismine kapsamlı bir yasal çerçeve oluşturuluyor. 15 yaş altı toplumsal medya yasağı, ebeveyn denetimleri ve oyun düzenlemelerini içeren bu taslak, hem aileler hem de teknoloji devleri için yeni bir devrin başlangıcını işaret ediyor. Yasanın son hali ve uygulamadaki başarısı, önümüzdeki devirde teknoloji ve hukuk gündemini meşgul etmeye devam edecek.
Peki, Türkiye’de planlanan 15 yaş altı toplumsal medya yasağı hakkındaki sizin görüşleriniz neler? Fikirlerinizi yorumlarda bizimle paylaşın!
