Buluta attığımız bir fotoğrafın yahut sabit diske kopyaladığımız bir projenin kıyamete kadar orada kalacağı üzere garip bir inanca sahibiz. Tahminen kimilerimiz bunu hiç sorgulamamıştır bile. Meğer dijital dünya, fizikî dünyamızdan daha kırılgan. Müzelerdeki binlerce yıllık papirüsleri okuyabiliyoruz lakin 15 yıl evvel CD’ye yazdırdığınız o tatil fotoğraflarını kurtarmak için muhtemelen profesyonel bir yardım almanız gerekir. Teknoloji dünyasının halı altına süpürdüğü en büyük krizlerden birine “Bit Rot” yani bit çürümesi kavramına gelin yakından bakalım.

Sorun yalnızca medyanın fizikî bozulması değil. Evet, SSD’ler uzun müddet elektriksiz kaldığında hücrelerindeki elektron yükünü kaybeder ve data uçar. Mekanik disklerin motorları sıkışır. Lakin asıl tehlike “format” eskimesidir. Bugün rahatça açtığınız bir .docx belgesinin yahut özel bir RAW formatının 30 yıl sonra hangi yazılımla açılacağını kimse garanti edemez. NASA’nın 1970’lerdeki Viking misyonlarından kalan bilgileri okuyabilmek için, emekli mühendisleri misyona çağırıp meyyit lisanları (eski kodlama dillerini) çözdürmek zorunda kaldığını biliyor muydunuz? Maalesef bizim şahsî arşivlerimiz için bu türlü bir kurtarma grubu görevlendirme bahtımız olmayacak.

Veri arkeolojisi kavramı tam da burada devreye giriyor. Geleceğin tarihçileri, 21. yüzyılı “Dijital Karanlık Çağ” olarak isimlendirebilir zira ürettiğimiz her şey, okunması için çok spesifik donanım ve yazılım gerektiren, son derece dayanıksız manyetik alanlara hapsolmuş durumda. Bir kil tabletin üzerine kazınan bilgi, hiçbir güce yahut dekodere muhtaçlık duymadan 5000 yıl dayanabilirken, bizim “kalıcı” sandığımız dijital mirasımız tarih ölçeğini düşündüğümüzde yitip gitmeye mahkum.

Peki tahlil ne? Evet “yedek almak” kâfi değil. Datayı göç ettirmek (migration) gerekiyor. Ortalama olarak, her 5 yılda bir datalarınızı yeni bir formata ve yeni bir medyaya taşımak hoş bir ferdi tahlil olabilir; şayet bulut hizmeti kullanıyorsanız bunu sizin yerinize yapmakta olduklarını düşünerek bir ölçü rahatlayabilirsiniz. Fakat çekmecenizdeki sabit diskin yaşlandığını unutmayın. Tahminen de, kalıcılığını önemsediğiniz bir ilan-ı aşk epostasını kaliteli bir kağıda yazdırmayı ya da çocukluk fotoğrafınızın çıktısını almayı düşünmenin vakti gelmiştir.

Yazar: Ali Altiparmak