COVID-19 pandemisi sırasında uygulanan global kilitlenmeler, hava kirliliğinde gözle görülür bir azalma sağladı. Fakat bu durumun, COVID-19 metan emisyonları üzerinde şaşırtan ve beklenmedik bir tesiri oldu. Yeni bir bilimsel çalışma, 2020 baharında atmosferdeki azot dioksit düzeyleri düşerken, gezegeni ısıtan en kıymetli ikinci sera gazı olan metanın rekor düzeylere ulaştığını ortaya koydu. Bu durum, bilim dünyasında “temiz hava paradoksu” olarak isimlendirilen karmaşık bir kimyasal ilgiyi gözler önüne serdi.
COVID-19 Metan Emisyonları Neden Rekor Kırdı?
Atmosferdeki metan, kendi kendine yok olmaz. Hidroksil radikali (OH) ismi verilen epey reaktif bir molekül tarafından etkin olarak parçalanır. Bu molekül, adeta atmosferin paklık vazifelisi üzere çalışarak metanı su buharı ve karbondioksite dönüştürür. Lakin hidroksil radikalinin ömrü bir saniyeden azdır ve daima olarak tekrar üretilmesi gerekir. Bu üretim sürecinin en kıymetli bileşenlerinden biri de azot oksitlerdir; yani 2020’de araçlar garajlarda kalıp fabrikalar sustuğunda düzeyi önemli biçimde düşen kirleticiler.
Araştırmaya nazaran, 2020’deki kilitlenmeler sırasında azot oksit düzeylerinin global olarak %15-20 oranında düşmesi, hidroksil radikali üretimini yavaşlattı. Kâfi paklık vazifelisi olmayınca, olağanda yok edilecek olan metan molekülleri atmosferde daha uzun mühlet kaldı. Bilim insanları, 2020’de gözlemlenen metan artış oranındaki büyük sıçramanın yaklaşık %80’inin bu durumdan kaynaklandığını kestirim ediyor. Hasılı, havamız ne kadar temizlenirse, metan o kadar uzun müddet gezegeni ısıtmaya devam etti.
Artışın Kaynağı: Tropikal Sulak Alanlar
Metan artışının %80’i atmosfer kimyasındaki değişimle açıklansa da, geri kalan %20’lik kısım ve takip eden yıllardaki artışlar, yerden kaynaklanan gerçek emisyonlardaki bir yükselişten geliyordu. Araştırma grubu, bu emisyonların kaynağını bulmak için uydu datalarını ve yer izleme istasyonlarından gelen tonlarca datayı inceledi. Metanın farklı izotopik imzaları vardır. Fosil yakıtlardan (doğal gaz sızıntıları gibi) gelen metan daha ağır olan karbon-13 izotopunu içerirken, mikroplar tarafından (sulak alanlar, çiftlik hayvanları) üretilen metan daha hafif olan karbon-12 açısından zengindir.
Analizler, pandemi sırasındaki artışta atmosferdeki metanın kıymetli ölçüde hafiflediğini gösterdi. Bu, artışın endüstriyel kaynaklardan değil, biyojenik kaynaklardan, yani mikroplardan geldiğinin en büyük ispatıydı. Bununla birlikte, pandeminin zamanlaması ender bir meteorolojik olay olan La Niña’nın üç yıl üst üste yaşandığı bir periyoda denk geldi. Bu durum, bilhassa tropikal Afrika ve Güneydoğu Asya’daki sulak alanlarda rekor seviyede yağışa ve genişlemeye neden oldu. Oksijensiz bu ortamlarda gelişen metanojen mikropları, olağandan çok daha süratli bir formda metan üretmeye başladı.
Bu çalışma, iklim siyasetleri için değerli bir zorluğu, yani temiz hava paradoksunu gözler önüne seriyor. Fosil yakıtlardan uzaklaştıkça ve kentlerimizdeki hava kalitesini iyileştirdikçe, azot oksit düzeyleri doğal olarak düşecektir. Bu, halk sıhhati için olağanüstü bir haber olsa da, atmosferin metanı temizleme kapasitesini de azaltacaktır. Bu nedenle araştırmacılar, bu etkiyi dengelemek için insan kaynaklı metan emisyonlarını daha evvel düşünülenden çok daha agresif bir biçimde azaltmamız gerektiğini vurguluyor.
Peki, COVID-19’un metan emisyonları üzerindeki tesiri hakkındaki sizin görüşleriniz neler? Fikirlerinizi yorumlarda bizimle paylaşın!
